Er zijn maar weinig mensen die een concrete voorstelling hebben van bedragen die hoger liggen dan de aanschafwaarde van hun huis. Dat zal wel iets te maken hebben met het feit dat geld de meeste mensen niet echt boeit. Het wordt pas interessant als geld in actie komt en je er een huis mee kunt kopen, of iets anders dat je leven verrijkt.
Waarschijnlijk is het daarom dat budgetoverschijdingen bij grote projecten relatief weinig burgerwoede opleveren. De Betuwelijn, ooit gestart met een calculatie van minder dan een miljard euro, maar sterk gefinished met zo'n 5 miljard als totale kosten. Een kostenstijging van ruim 400%, daar kan de Amsterdam Noord-Zuidlijn een puntje aan zuigen. Toch is er nooit een demonstratie over geweest op het Plein in Den Haag over die vier miljard euro's. Verder dan een onderzoek van de rekenkamer is het niet gekomen.
Dat de Betuwelijn impopulair was en is heeft met iets anders te maken. Er was een breed gedeeld besef in de samenleving dat er groots geïnvesteerd werd in een achterhaald idee. Frits Bolkensteijn verwoordde het fraai als 'dit stuk ijzer voor honderd jaar'. Een negentiende eeuwse oplossing voor een land dat op de drempel stond van de 21ste eeuw. Kennelijk was onze politieke elite niet in staat om iets beters te verzinnen. Dat was verontrustend. Alsof de directeur besluit om alle typemachines in de typekamer te vernieuwen terwijl de hele organisatie al jaren op computers werkt.
Ik moest daar aan denken toen ik onlangs door iemand gewezen werd op de kosten van de automatisering bij het rijk. Het ministerie van VROM gaf vorig jaar een opdracht van 30 miljoen euro aan Getronics om voor de periode van één jaar alle computers op het departement te beheren. Het ging om 4.500 werkplekken, per werkplek € 6.666 euro per jaar. Is dat te veel geld? Tsja, dat hangt er vanaf hoe je er naar kijkt. Geld is zo abstract.
Totdat mijn twee tafelgenoten de perfecte manier van kijken aanreikten, waardoor alles mooi in perspectief kwam te staan. Voor dat bedrag kun je (zelfs zonder quantumkorting) 25 gloednieuwe netbooks kopen van een gerenommeerde fabrikant. Stel je voor: een ROC ergens in Nederland. Via de camera's van het Journaal en RTL Nieuws zien we in een klaslokaal vijfentwintig gloednieuwe glimmende netbooks staan. Achter die netboeks zitten vijfentwintig eerstejaars leerlingen zo mogelijk nog harder te glimmen, apetrots met hun gloednieuwe computer. Zet daarnaast één ambtenaar van VROM achter z'n PC.
Klaar.
Voor één jaar automatisering van VROM kunnen we 4500 klassen in Nederland een gloednieuwe laptop geven. Dat kan niet kloppen. De rijksautomatisering is kennelijk een digitale Betuwelijn. Te hoge tarieven, teveel ondersteuning, IT-bedrijven die er teveel geld aan verdienen, overheidsorganisaties die slecht onderhandelen, de ambtelijke en politiek top die het laten gebeuren.
Gelukkig duurt het niet lang meer. De gemeente Los Angelos gaat over op Google, waarbij IT-bedrijf CSC de ondersteuning levert. In totaal gaat het om een contract van 5 miljoen euro ($ 7,25 miljoen). Voor dat bedrag worden alle 34.000 medewerkers voorzien van Google Apps en email. Drie jaar lang. Dat is minder dan vijfig euro per jaar per werkplek. Dat is honderdzesendertig keer goedkoper dan een VROM werkplek.
Klaar.


Frans Nauta (www.nauta.org) is lector Innovatie Publieke Sector

gepubliceerd in Digitaal Bestuur februari 2010